De ligplaats van Schoppenaas

© 2006 Paul Cooijmans

Introductie

De Hersenspoeler, door Ruard Lanser, uitgegeven in 1974 onder ISBN 90 261 1173 8, is een jeugdboek over een geleerde die een apparaat uitvindt waarmee kennis uit een computergeheugen overgebracht kan worden op de hersenen van een mens. Ruard Lanser is een pseudoniem van Felix Thijssen, een van Nederlands bekendste thrillerauteurs en winnaar van de Gouden Strop in 1999, de prijs voor de beste Nederlandse misdaadroman.

De ligplaats

Sander Wolf, de hoofdpersoon van De Hersenspoeler, bezoekt in hoofdstuk twee de woonboot van zijn vader: Schoppenaas. Uit aanwijzingen in de tekst is precies vast te stellen welke lokatie de schrijver in gedachten had. En ook dat hij een groot object daar aanwezig wist te verzwijgen, maar het tegelijkertijd op verborgen wijze eer betoonde. Hier volgen enkele citaten vanaf bladzijde 18 die de ligplaats vastleggen:

"Het was een wandeling van zowat twee kilometer, maar wat was er mooier dan de kronkelende rivier in het dalende zonlicht?"

"Zijn voorhoofd was nat en het grijze overhemd plakte op zijn rug toen hij de bocht in de hooggelegen dijkweg bereikte en neerkeek op Schoppenaas. Hij liep het bruggetje over met het sluisje dat al in geen eeuw gebruikt was en hobbelde omlaag langs de dijkhelling."

"Het was een groot, laag schip met forse ramen en bruingebeitst houtwerk, dat met de stuurboordkant naar het zuiden in een dode arm lag van de Linge, door Wolf steevast de mooiste rivier ter wereld genoemd."

"Zijn kamer was klein, een handjevol vierkante meters met een raam op het noorden, waaruit je links de kronkelende dijk zag en verder de wildernis van riet en wilgen…"

"… en even later zag hij de staalgrijze carosserie door het gebladerte omhoogklimmen naar de dijk. Uit de zuidramen zag Sander de wagen over het sluisje gaan en linksaf slaan, richting Asperen, Spijk, Gorinchem en dan?"

"Sander liep naar de pickup en legde er de Images van Debussy op, muziek die bij de verstilde sfeer van deze zomeravond paste, vond hij."

En tenslotte uit hoofstuk drie, bladzijde 36: "Hij keek om zich heen, naar het sluisje en de oude watermolen en in de andere richting waar de dijk meekronkelde met de rivier."

Schoppenaas lag dus in de uitstulping van de Linge tegenover Asperen. Dat is ongeveer drie kilometer lopen vanaf het spoorwegstation van Leerdam, waar Sander Wolf met de trein aangekomen was — "Ik heb een vroegere trein genomen", zegt hij op bladzijde 19. Ook zou hij nog met ander vervoer tot de rand van Leerdam gegaan kunnen zijn, in welk geval de afstand vrijwel precies twee kilometer is. Een wandeling over de Meerdijk langs de Linge richting Asperen.

De "bocht in de hooggelegen dijkweg" ligt net voor de plek waar de weg de rivier oversteekt, kronkelend over de innundatiesluizen van Asperen. Het "bruggetje […] met het sluisje dat al in geen eeuw gebruikt was" komt men tegen als men in deze bocht linksaf slaat, de zandweg op die Langendijk heet. En direct voorbij dat bruggetje was de ligplaats van Schoppenaas.

De vertrekkende auto die over het sluisje reed en linksaf sloeg richting Asperen en Spijk, ging van de Langendijk linksaf de Meerdijk op, en dan langs Asperen via de Nieuwe Zuiderlingedijk naar Spijk. Sander zag dit uit de zuidramen, dus Schoppenaas lag in het water direct ten noorden van het sluisje.

Naar het noorden kijkend zie je daar inderdaad "links de kronkelende dijk en verder de wildernis van riet en wilgen". Naar het zuiden zie je het sluisje… en de oude watermolen? Is daar een watermolen? Nee, er is iets anders. Een schitterende verborgen aanwijzing staat op bladzijde 23:

"Beter van niet," zei hij. "Bewaak jij het fort maar. Ik hoop vannacht nog terug te komen."

"Bewaak jij het fort maar." Het werkt als een overdrachtelijk bedoelde opmerking, en een leven lang zal men er niets anders achter zoeken. Tenzij men weet dat dit de exacte lokatie is van het overigens in dit boek nooit genoemde Fort Asperen…

Een luchtfoto is hier te vinden. Het fort is het ronde ding rechtsonder; een zogenaamd torenfort. De witte pijl geeft de ligplaats van Schoppenaas aan. Felix Thijssen kocht in 1970, vier jaar voor het verschijnen van De Hersenspoeler, een oude boerderij in de omgeving van dit fort.

En Sander draaide de Images van Debussy. Het eerste deel daarvan heet Reflets dans l'Eau: weerspiegelingen in het water. We weten nu wat Sander weerspiegeld zag in het water.